www.vianetconchology.com

poniedziałek, 28 kwietnia 2014

Erronea ovum


Erronea ovum, Gmelin 1791

Nie często mamy okazję podziwiać mięczaki w całej okazałości. Zwykle zachwycamy się kształtem, wzorem i kolorystyką muszli. Jednak części miękkie, jak w tym przypadku fałdy płaszcza okrywające muszlę tej porcelanki są równie piękne. Erronea ovum zwykle dorasta do 22 - 26 mm, ale zdarzają się prawdziwe giganty dochodzące do 40 mm, również mikrusy - 15 mm. Prezentowana pochodzi z wód Wietnamu, zdjęcie wykonał Sławomir Boroń, także te poniżej, ilustrujące morskie środowisko bytowania gatunku na tych wodach.


niedziela, 27 kwietnia 2014

Muszle Overglaze


Cypraea mappa Overglaze Linnaeus, 1758 
Hinlutungan island, Cebu,Phils., 69 mm

Muszle typu Overglaze charakterystyczne przede wszystkim dla porcelanek (Cypraeidae) stanowią osobną grupę okazów, które uzupełniają nasze kolekcje tematyczne. Ze względu na swoją odmienność nie stanowią żadnej jednostki systematycznej w znaczeniu formy lub odmiany, ponieważ utworzony na powierzchni muszli wzór i barwa są procesem wtórnym mającym miejsce już po wykształceniu wszelkich cech typowych dla gatunku. 

Aby zrozumieć sposób powstawiania muszli tego rodzaju cofnijmy się do budowy samej muszli i procesu jej tworzenia przez mięczaka dzięki specjalnym gruczołom na powierzchni i na brzegu płaszcza. Podczas wzrostu brzegi płaszcza odsuwają się od siebie, odkładając coraz to nowe warstwy substancji budujących muszlę. Tak więc początek muszli jest zawsze najmniejszy i najstarszy. Muszla składa się kilku warstw :




Ślimak z rodzaju Cymatium  z muszlą osłoniętą periostracum (Fot. Sławomir Boroń - Vietnam)
  1. Warstwa konchiolinowa – periostrakum – zbudowana jest z substancji organicznej – konchioliny, stanowiącej mieszankę białkowo-polisacharydową. Ma barwę brązową i jest elastyczna. Rogowe wieczka u ślimaków są utworzone również z tego materiału. Periostrakum chroni głębiej leżące warstwy przed szkodliwym działaniem soli i kwasów, które występują w środowisku zewnętrznym. W jednych muszlach periostrakum jest grube i nieprześwitujące, w innych może w ogóle nie występować (porcelanki). U niektórych gatunków mięczaków struktura periostrakum jest jedną z ważnych cech rozpoznawczych. Może być ono blaszkowate, nitkowate, szczotkowate, łuskowate, żeberkowane lub przyjmować jeszcze inne formy. Przejście z organicznej warstwy konchiolinowej w nieorganiczne ostrakum (mesostrakum) jest stopniowe dzięki warstewce ziarnistej, na którą składają się nieorganiczne ziarna spojone konchioliną. Począwszy od tego miejsca układ między składnikami organicznymi i nieorganicznymi przypomina ceglany mur, w którym wapienne „cegiełki” są spojone konchiolinową „zaprawą”.
  2. Warstwa środkowa – ostrakum (mesotrakum) – najczęściej dzieli się jeszcze wtórnie, np. u małzy na kalcytowi warstwę pryzmatyczną od zewnątrz i aragonitową warstwę blaszkowatą od wewnątrz. Pryzmaty krystaliczne ułożone są prostopadle do powierzchni lub ukośnie. Warstwa blaszkowata jest głównym składnikiem ostrakum w muszlach cienkich i pozornie kruchych. Wzajemnie krzyżujące się w kilku płaszczyznach wapienne blaszki nadają dużą sztywność nawet cienkim warstwom. Wielkość kryształów zależna jest od temperatury wody.
  3. Warstwa wewnętrzna – hipostrakum – warstwa wewnętrzna odkładana na całej powierzchni płaszcza. W związku z tym kryształy są ułożone równolegle do jego powierzchni. Materiałem budulcowym może być kalcyt lub aragonit. Kryształy aragonitu dzięki romboidalnej budowie mają właściwość załamywania i rozszczepiania promieni świetlnych, przez co powierzchnia mieni się kolorami tęczy, a warstwę taką nazywa się perłową. U niektórych mięczaków jest ona szczególnie gruba (uchowce, skrępy), a różnorodność ubarwienia nie ma nic wspólnego z obecnością pigmentów. Nie wszystkie muszle mają warstwę perłową. Materiałem twórczym wewnętrznej powierzchni może być także kalcyt. Nie rozszczepia on promieni świetlnych i tworzy jednolicie białą powierzchnię- warstwę porcelanową.

Rodzina Cypraeidae nie wytwarza periostracum, ponieważ za życia cała muszla okryta jest fałdami płaszcza, jak na widocznym poniżej zdjęciu. To własnie dzięki takiej budowie anatomicznej porcelanek, powierzchnia muszli chroniona jest przed wpływem środowiska morskiego zachowując nieskazitelny połysk.


Cypraea tigris

Mimo takiej ochrony zdarza się jednak, że powierzchnia muszli ulega uszkodzeniu i tu zaczyna się proces ponownego odtwarzania warstwy ostrakum przez gruczoły płaszcza. W ten sposób powstaje swego rodzaju łata, która nie jest tak doskonałym tworem jak na etapie wzrostu ślimaka. Powstają przebarwienia a czasem nierówności lub nawet grudki ostatecznie kształtujące muszle typu Overglaze. Nie są to sytuacje powszechnie mające miejsce w morskim środowisku, dlatego okazy tego rodzaju odnajdujemy zwykle pośród najliczniejszych populacji porcelanek: Cypraea tigris, C. arabica, C. carneola, C. eglantina, C. mappa, C. testudinaria, C. vitellus.


Cypraea tigris, Linnaeus, C., 1758 


Cypraea carneola, Linnaeus, 1758 


Cypraea eglantina Duclos, 1833 



Cypraea testudinaria Linnaeus, 1758 



Cypraea vittellus Linnaeus, 1758

piątek, 25 kwietnia 2014

Cypraea tigris Blue Form from Vietnam


Cypraea tigris Blue form 
Linnaeus, C., 1758 
Vietnam,105 mm, Heavy shell 

Porcelanki tygrysie powszechnie jest wiadomo, wykazują ogromną zmienność ubarwienia. Jednak do najpiękniejszych należą niebieskie formy z Wietnamu. Nie tylko osiągają imponujące rozmiary, często przekraczające 100 mm, ale wyróżnia je oryginalna barwa.

Przybrzeżne wody Wietnamu Nha Trang, środowisko porcelanki tygrysiej. (Fot. Sławomir Boroń)







Poniżej podobne, ale bardziej stonowane, niebieskie ubarwienie egzemplarza z Filipin


Cypraea tigris blue form, from Philippines 
Linnaeus, C., 1758 
77 mm, Negros Isl. Philippines 

ViaNet Conchology prezentuje pokaźny zbiór tego gatunku w niezliczonych formach kolorystycznych i wzorach powierzchni z obszaru występowania na całym świecie. Ta ogromna zmienność z pewnością zachęca do szczególnego zainteresowania oraz godnego miejsca Cypraea tigris w naszych kolekcjach mimo, że gatunek uchodzi za pospolity. 


wtorek, 22 kwietnia 2014

Conus textile

Tytułem wstępu …
Od dłuższego czasu poszukiwaliśmy formuły podzielenia się z Państwem naszą wiedzą i doświadczeniem liczonym już w dziesiątki lat, które złożyły się na powstanie naszych kolekcji muszli. Nawet formuła ViaNet Conchology nie pozwala na próby tak obszernych publikacji, nie mówiąc już o sklepie internetowym. Jesteśmy przekonani, że obecnie proponowana forma z wykorzystaniem możliwości technicznych bloga pozwoli stworzyć witrynę, która w przyjaznej formie graficznej i merytorycznej części opisowej umożliwi nam przekaz wiedzy w ramach postępu badań naukowych oraz najnowszych klasyfikacji gatunków. Będzie to zatem miejsce naszych wspólnych spotkań, gdzie znajdzie się miejsce na wiedzę płynącą ze stronic najlepszych wydawnictw naukowych poświęconych muszlom. Prezentację nowo opisanych lub odkrytych gatunków, również ich zmienności wyrażonej w zatwierdzonych przez Międzynarodowa Komisję Nomenklatury Zoologicznej ( International Commission on Zoological Nomenclature ), taksonach - podgatunków, form i odmian.

Wobec powyższego dziwnym może się wydawać, że tematem pierwszego opisu będzie tak pospolity Conus textile. Jednak śledząc prezentowaną dalej jego sylwetkę jestem przekonany, że zmienicie zdanie i swoje dotychczasowe spojrzenie na ten gatunek.

Stożki (Conidae) jedna z najlepiej opracowanych rodzin na łamach vianetconchology.com. Dzięki uprzejmości i pomocy Paula Kerstena oraz najnowszej literaturze udało się uporządkować przynależność gatunkową wszystkich prezentowanych egzemplarzy, łącznie z podgatunkami oraz odmianami. Bogactwo nie tylko gatunków liczonych w setki, ale zmienność w ich obrębie, stanowi o wielkim zainteresowaniu kolekcjonerów tą rodziną. Szczególnie, że same muszle stożków zwykle okazałe i intensywnie ubarwione tworzą nie tylko wartościowy naukowo zbiór, ale są po prostu piękne. 



Wielu z Was rozpoczynając życiową przygodę z kolekcjonowaniem muszli zaczyna od stożków lub nie rozstaje się z nimi przez lata a czasem specjalizuje się wyłącznie w gromadzeniu okazów tej rodziny. Trudno się dziwić bo zmienność ich ubarwienia pozwala uzupełniać zbiór nieomal w nieskończoność. Nawet gatunki pospolite oferują gamę kolorów i wzorów a zasiedlając rozległe prowincje geograficzne, tworzą lokalne formy barwne. Bywają też gatunki rzadkie ze względu na niewielki obszar występowania i liczebność osobniczą. Są i takie, po które trudno sięgnąć z powodu bytowania wyłącznie na obszarach lub w krajach niebezpiecznych np. jak część Ameryki Południowej lub niedostępnych dla turystki jak niektóre państwa Afryki. W tym miejscu wypada zaznaczyć, że warto cenić egzemplarze z tych rejonów nawet słabszej jakości, w klasie F++ do F, bo mogą okazać się jedynie dostępnymi przez wiele lat.



Conus textile

Wszelkie powyższe kryteria spełnia Conus textile, gatunek tak znany, że doczekał się nawet rodzimej nazwy Stożek złotogłów. Zasiedla kilka prowincji geograficznych od Hawajów, przez Filipiny, Australię, Ocean Indyjski aż po wybrzeża Afryki wschodniej łącznie z Morzem Czerwonym. Właśnie tak zmienne środowisko występowania cechowane stopniem zasolenia wód morskich, temperaturą wody, składem mineralnym podłoża, bazą pokarmową oraz pozostałymi czynnikami umożliwiło ewolucję licznych podgatunków i form. Aby nasza opowieść miała początek i koniec za gatunek przewodni przyjmijmy egzemplarze z Filipin. To zwykle pierwsze miejsce z jakiego textile tafia do naszych kolekcji, choć rozważanie o przewodności gatunku w tym wypadku przypomina roztrząsanie co było pierwsze, jako czy kura. Faktem pozostaje, że formy z Filipin cechuje możliwie największa spójność wzoru i ubarwienia, nazwijmy je klasycznym. Poniżej typowe muszle z tego obszaru w barwach, których dominuje kremowy odcień w połączeniu pomarańczowym deseniem. Tak klasyfikujemy gatunek przewodni Conus textile textile.


Conus textile textile Linnaeus, 1758, Filipiny

W zasadzie można przyjąć, że podążając za naszym stożkiem przez morza i oceany ze wschodu na zachód, jego ubarwienie zmienia się w kierunku ciemnych odcieni z dominacją barwy niebieskiej. Choć pamiętać musimy, że na całym wskazanym na wstępie obszarze występowania spotykamy gatunek przewodni. Formy przejściowe uznawane nadal za Conus textile textile, występują w Indonezji i Tajlandii. Obok klasycznie ubarwionych odnaleźć tam można sporą liczę muszli z granatowym podbarwieniem. Cecha dla wprawnego oka doświadczonego specjalisty Conidae, jednoznacznie wskazująca terytorialne pochodzenie. Również wzór staje się bardziej wyrazisty, zdecydowany.



Conus textile textile Linnaeus, 1758, Adaman Sea Thailand

Żeglując ku rozległym wodom wybrzeża Afryki docieramy do Madagaskaru. Spotykamy tu równie wyrazistą formę Conus textile textile, widoczną na zdjęciu poniżej.


Conus textile Madagaskar form, 
Linnaeus 1758 
Tulear, Madagascar

Jednak podgatunki zamieszkujące tą ogromną wyspę powoli zabierają nas w świat niezwykle pięknie ubarwionych stożków wybrzeża Afryki. Ich zapowiedzią jest Conus textile archiepiscopus.


Conus textile archiepiscopus 
Hwass in Bruguire 1792 
Madagascar

Docieramy do celu podróży, choć nie będzie on końcem naszej opowieści. Jednak u wybrzeży Czarnego lądu musimy zatrzymać się na dłużej. Wkraczamy w krainę Mozambiku, Zanzibaru i Tanzanii. Przywilejem tajemniczego i egzotycznego lądu jest tworzenie równie niespotykanych barw i odcieni. Takie tez są Conusy textile tego obszaru.


Conus textile textile Mozambique Form, Linnaeus, 1758 
Nacala Bay, Mozabique., 75 mm


Conus textile euetrius Swerby 1882, 
Inhaca Island South Mozambique


Conus textile f. pyramidalis Lamarck 1810 
Distribution: Tanzania, Zanzibar, Madagascar 
Image Paul Kersten

Założenie, że o zmienności gatunku decyduje prosta zależność zmiany barwy ku granatowej wywraca do góry nogami populacja z Madagaskaru i wybrzeży Afryki wschodniej, To właśnie tam pojawiają się formy nieomal białe o subtelnym rysunku.



Conus textile concatenatus Sowerby, 1858 Madagascar


Conus textile f. suzannae Van Rossum 1990 Distribution: Kenya - Zanzibar 
Maximum size: 60mm Image Paul Kersten

Osobną grupę stanowi Conus textile sirventi. Oglądany jako pojedynczy okaz oderwany od specyficznej lokalizacji mógłby zostać uznany za muszlę subfosilną. Jego rudawe zabarwienie może też sugerować obecność tlenku żelaza w środowisku życia mięczaka np. w przypadku zasiedlania strefy wraków. Jednak jest to wyodrębniona forma a cechy ubarwienia charakterystyczna dla dużej grupy egzemplarzy, choć Conus textile sirventi uchodzi za stosunkowo rzadki i ceniony przez kolekcjonerów.



Conus textile sirventi Fenaux,1943 Tulear, Madagascar

Swym delikatnym ubarwieniem i wyrafinowanym wzorem nie ustępują dwa kolejne podgatunki tego obszaru. 


Conus textile scriptus Sowerby, 1858 Madagascar


Conus textile verriculum Reeve, 1843 Kikambala, Kenya

Opuszczamy Afrykę wschodnią kierując się ku Morzu Czerwonemu. Tu również odnajdziemy przedstawicieli tego gatunku w postaci dwóch endemitów.


Conus textile f. dahlakensis da Motta 1982 
 Red Sea; Gulf of Aqaba, Image from Gene Mallory's Site.


Conus textile f. neovicariusda Motta 1982 
 Red Sea Gulf of Aden, Image Paul Kersten

Podążając za stożkiem złotogłowym możemy okrążyć cały świat, wszędzie odnajdują jego piękne i zróżnicowane okazy. Pomijając basen Oceanu Atlantyckiego i wybrzeża obu Ameryk, już na wyspach Oceanu Spokojnego natrafimy na jego kolejne odmiany.


Conus textile f. textilinusKiener 1845 
a local form of the Marquesas or possibly a valid species 
Image Paul Kersten

Nawet w tak obszernym opracowaniu nie udało nam się jeszcze zaprezentować wszystkich odmian i podgatunków, które stanowią niezwykłą rzadkość w kolekcjach światowych i rzecz jasna nie są w naszym posiadaniu. Dla porządku poniżej zamieszczamy listę w/w:

1. Conus textile f. panniculus Lamarck 1810 Distribution: E. Indies - Tahiti 
2. Conus textile f. cholmondeleyi f. eumitus Tomlin 1926 Distribution: South Africa to Mozambique 
3. Conus textile f. corbula Sowerby 1858 Distribution: E. Africa 

Jednak kolekcjonowanie muszli to świat czasem wielkich niespodzianek, czasem wyzwań i poświęceń. Jednak wspólnym mianownikiem jest radość powiększania kolekcji, czego i Wam życzy zespół redakcyjny Sławomir Boroń & Artur Buczkowski.


Publikacje naukowe:
P.K. Bandyopadhyay, B.J. Stevenson, J.P. Ownby, M.T. Cady, M. Watkins, & B. Olivera (2008), The mitochondrial genome of Conus textile, coxI-conII intergenic sequences and conoidean evolution. Molecular Phylogenetics and Evolution 46: 215-223..
Taylor J. D., Kantor Y. I. & Sysoev A. V. (1993). "Foregut anatomy, feeding mechanisms, relationships and classification of Conoidea (Toxoglossa) (Gastropoda)". Bull. Nat. Hist. Mus. (Zool.) 59: 125–169

T.F. Duda, Jr. & A.J. Kohn (2005), Species-level phylogeography and evolutionary history of the hyperdiverse marine gastropod genus Conus, Molecular Phylogenetics and Evolution 34:257-272

Bouchet P., Kantor Yu.I., Sysoev A. & Puillandre N. (2011). "A new operational classification of the Conoidea". Journal of Molluscan Studies  77: 273-308

Tucker J.K. & Tenorio M.J. (2009), Systematic Classification of Recent and Fossil Conoidean Gastropods, ConchBooks, Hankenheim, Germany, 295 pp.


Literatura:
Röckel D., Rolan E.and Monteiro A. "Cone shells from the Cape Verde Islands"
Marsch and Rippingale "Cone shells of the world"
Walls J. "Cones"
Estival J.C., "Cônes de Nouvelles Calédonie et du Vanuatu"
Röckel D., Korn W. and Kohn A. Manual of the living Conidae

MNHN "Révision des Conidae"