www.vianetconchology.com

niedziela, 27 kwietnia 2014

Muszle Overglaze


Cypraea mappa Overglaze Linnaeus, 1758 
Hinlutungan island, Cebu,Phils., 69 mm

Muszle typu Overglaze charakterystyczne przede wszystkim dla porcelanek (Cypraeidae) stanowią osobną grupę okazów, które uzupełniają nasze kolekcje tematyczne. Ze względu na swoją odmienność nie stanowią żadnej jednostki systematycznej w znaczeniu formy lub odmiany, ponieważ utworzony na powierzchni muszli wzór i barwa są procesem wtórnym mającym miejsce już po wykształceniu wszelkich cech typowych dla gatunku. 

Aby zrozumieć sposób powstawiania muszli tego rodzaju cofnijmy się do budowy samej muszli i procesu jej tworzenia przez mięczaka dzięki specjalnym gruczołom na powierzchni i na brzegu płaszcza. Podczas wzrostu brzegi płaszcza odsuwają się od siebie, odkładając coraz to nowe warstwy substancji budujących muszlę. Tak więc początek muszli jest zawsze najmniejszy i najstarszy. Muszla składa się kilku warstw :




Ślimak z rodzaju Cymatium  z muszlą osłoniętą periostracum (Fot. Sławomir Boroń - Vietnam)
  1. Warstwa konchiolinowa – periostrakum – zbudowana jest z substancji organicznej – konchioliny, stanowiącej mieszankę białkowo-polisacharydową. Ma barwę brązową i jest elastyczna. Rogowe wieczka u ślimaków są utworzone również z tego materiału. Periostrakum chroni głębiej leżące warstwy przed szkodliwym działaniem soli i kwasów, które występują w środowisku zewnętrznym. W jednych muszlach periostrakum jest grube i nieprześwitujące, w innych może w ogóle nie występować (porcelanki). U niektórych gatunków mięczaków struktura periostrakum jest jedną z ważnych cech rozpoznawczych. Może być ono blaszkowate, nitkowate, szczotkowate, łuskowate, żeberkowane lub przyjmować jeszcze inne formy. Przejście z organicznej warstwy konchiolinowej w nieorganiczne ostrakum (mesostrakum) jest stopniowe dzięki warstewce ziarnistej, na którą składają się nieorganiczne ziarna spojone konchioliną. Począwszy od tego miejsca układ między składnikami organicznymi i nieorganicznymi przypomina ceglany mur, w którym wapienne „cegiełki” są spojone konchiolinową „zaprawą”.
  2. Warstwa środkowa – ostrakum (mesotrakum) – najczęściej dzieli się jeszcze wtórnie, np. u małzy na kalcytowi warstwę pryzmatyczną od zewnątrz i aragonitową warstwę blaszkowatą od wewnątrz. Pryzmaty krystaliczne ułożone są prostopadle do powierzchni lub ukośnie. Warstwa blaszkowata jest głównym składnikiem ostrakum w muszlach cienkich i pozornie kruchych. Wzajemnie krzyżujące się w kilku płaszczyznach wapienne blaszki nadają dużą sztywność nawet cienkim warstwom. Wielkość kryształów zależna jest od temperatury wody.
  3. Warstwa wewnętrzna – hipostrakum – warstwa wewnętrzna odkładana na całej powierzchni płaszcza. W związku z tym kryształy są ułożone równolegle do jego powierzchni. Materiałem budulcowym może być kalcyt lub aragonit. Kryształy aragonitu dzięki romboidalnej budowie mają właściwość załamywania i rozszczepiania promieni świetlnych, przez co powierzchnia mieni się kolorami tęczy, a warstwę taką nazywa się perłową. U niektórych mięczaków jest ona szczególnie gruba (uchowce, skrępy), a różnorodność ubarwienia nie ma nic wspólnego z obecnością pigmentów. Nie wszystkie muszle mają warstwę perłową. Materiałem twórczym wewnętrznej powierzchni może być także kalcyt. Nie rozszczepia on promieni świetlnych i tworzy jednolicie białą powierzchnię- warstwę porcelanową.

Rodzina Cypraeidae nie wytwarza periostracum, ponieważ za życia cała muszla okryta jest fałdami płaszcza, jak na widocznym poniżej zdjęciu. To własnie dzięki takiej budowie anatomicznej porcelanek, powierzchnia muszli chroniona jest przed wpływem środowiska morskiego zachowując nieskazitelny połysk.


Cypraea tigris

Mimo takiej ochrony zdarza się jednak, że powierzchnia muszli ulega uszkodzeniu i tu zaczyna się proces ponownego odtwarzania warstwy ostrakum przez gruczoły płaszcza. W ten sposób powstaje swego rodzaju łata, która nie jest tak doskonałym tworem jak na etapie wzrostu ślimaka. Powstają przebarwienia a czasem nierówności lub nawet grudki ostatecznie kształtujące muszle typu Overglaze. Nie są to sytuacje powszechnie mające miejsce w morskim środowisku, dlatego okazy tego rodzaju odnajdujemy zwykle pośród najliczniejszych populacji porcelanek: Cypraea tigris, C. arabica, C. carneola, C. eglantina, C. mappa, C. testudinaria, C. vitellus.


Cypraea tigris, Linnaeus, C., 1758 


Cypraea carneola, Linnaeus, 1758 


Cypraea eglantina Duclos, 1833 



Cypraea testudinaria Linnaeus, 1758 



Cypraea vittellus Linnaeus, 1758

Brak komentarzy:

Publikowanie komentarza