www.vianetconchology.com

środa, 11 czerwca 2014

Neritidae polskich wód

Szeroko rozprzestrzeniona rodzina Neritidae obejmuje gatunki morskie, słonawowodne, słodkowodne i amfibiotyczne. Dzieli się na dwie podrodziny Neritinae i Neritilinae. Do Neritinae należy około 10 rodzajów, spośród których 7 występuje w wodach słodkich i słonawych strefy umiarkowanej, subtropikalnej i tropikalnej.

Neritiliinae, reprezentowane wyłącznie przez rodzaj Neritilia, występują jedynie w strefie tropikalnej. Europę zamieszkują dwa rodzaje z podrodziny Neritinae – Theodoxus i Smaragdia. Rodzaj Theodoxus jest rozprzestrzeniony w Europie, zachodniej Azji i północnej Afryce. W Europie występuje około 20 gatunków z tego w Polsce jeden Theodoxus fluviatilis (Linnaeus, 1758) – rozdepka rzeczna


Rozdepka rzeczna Theodoxus fluviatilis Linnaeus, 1758 
rodzina Neritidae, podrodzina Neritinae

Zafascynowani paletą barw i kształtów muszli tropikalnych ślimaków, czasem nie zwracamy uwagi na gatunki rodzime. Nie stanowią obiektów naszych kolekcji gdyż zazwyczaj są prawnie chronione. Są niewielkich rozmiarów, delikatne i cienkościenne, szybko tracą barwy gdy wyjmujemy je z wody. Jednak warto mieć wiedzę i świadomość, że obecne są w polskich rzekach i jeziorach czasem należąc do spektakularnych rodzin mięczaków z tropików. Gatunkiem takim jest nasza Rozdepka rzeczna z podrodziny Neritinae

Zamieszkuje litoral różnych typów słodkowodnych i słonawowodnych zbiorników wodnych i cieków: strumienie, rzeki, jeziora, zbiorniki zaporowe, zalewy, estuaria, słonawe wody morskie. Na ogół występuje płytko, w strefie przybrzeżnej, czasami spotkać ją można głębiej, na głębokości kilkunastu-kilkudziesięciu metrów. Preferuje miejsca z wartkim przepływem wody lub wystawione na falowanie, z wodą dobrze natlenioną oraz podłoża kamieniste.

Gatunek zmienny, na podstawie różnic w budowie i ubarwieniu muszli wyróżniano dawniej szereg odmian, które w większości są formami lokalnymi i swoją odrębność zawdzięczają działaniu miejscowych czynników środowiskowych. Na uwagę zasługuje T. fluviatilis f. littoralis (L.), charakteryzujący się mniejszymi rozmiarami (długość do 8 mm), kulistym kształtem i jaśniejszym ubarwieniem, występujący w wodach słonawych, u nas w Bałtyku. Ubarwienie – obok muszli jasnych, pokrytych ciemniejszym siateczkowatym rysunkiem, występują muszle całkowicie czarne lub czarne z jasnymi deseniami. Tło lub deseń bywają czerwono-fioletowe, a rysunek rozdzielony na 3 podłużne pasy. Osiąga niewielkie rozmiary ale swym ubarwieniem zachwyci niejednego entuzjastę rodziny Neritidae.


Przegląd zmienności ubarwienia Rozdepki rzecznej Theodoxus fluviatilis (fot. Sławomir Boroń)



Tropikalni pobratymcy


Nerita textilis Gmelin, 1791 Pemba City, Mozambique, 30 mm
Nerita planospira Anton, 1839 Philippines, 24 mm
Nerita albicilla Linnaeus, 1758 Pemba City, Mozambique, 29 mm


sobota, 7 czerwca 2014

W tonacji orange ... rozkolce z Filipin


( fot.1) Chicoreus dodongi Houart, 1995 Capul Island Philippines., 22 mm

Filipiny, archipelag 7107 wysp. Od północy oblewany wodami cieśniny Luzon, od zachodu wodami Morza Południowochińskiego. Oddzielony od wyspy Borneo morzem Sulu oraz morzem Celebes od pozostałych wysp Indonezji. Od wschodu Filipiny otoczone są wodami Morza Filipińskiego. Na tym rozległym akwenie wód przybrzeżnych swoje siedlisko znalazły niezliczone gatunki mięczaków. Jedną z wiodących rodzin co do składu gatunkowego oraz liczebności osobników są Muricidae. Wśród nich zaś przepięknie ubarwiony rodzaj Chicoreus i Chicomurex objawia się licznymi gatunkami w jaskrawym pomarańczowo - czerwonym ubarwieniu. Stosunkowo niewielkie muszle ok. 40 mm, podobnej barwy i kształtu niekiedy dostarczają małego kłopotu w prawidłowym oznaczaniu. Poniżej proponujemy zatem małą prezentację stanowiącą przegląd wspomnianych gatunków.


(fot.2) Chicoreus nobilis Shikama, 1977 
Palawan Isl. Philippines, 40 mm



Zmienność kształtu w obrębie rozkolców z Filipin często wykorzystywana jest do oferowania muszli pod inną nazwą stanowiącą synonim, który świadomie sugeruje inny gatunek celem podniesienia wartości muszli. Dlatego w oparciu o najnowszą i mającą duży ciężar gatunkowy publikację chcemy Państwu zaproponować uporządkowanie swoich kolekcji. Omawiana pozycja literatury to: FOSSIL AND RECENT MURICIDAE OF THE WORLD- PART MURICINAE – D. MERLE; B. GARRIGUES; J-P. POINTIER – CONCHBOOKS 2011. Zgodnie z tym opracowaniem:

gatunek: Chicoreus artemis Radwin &D’Attilio, 1976 to synonim prawidłowej nazwy Chicoreus aculeatus (Lamarck, 1822) 

gatunek: Chicoreus saltatrix Kuroda, 1964 to synonim prawidłowej nazwy Chicoreus rossiteri (Crosse, 1872)

gatunek: Chicoreus penchinati Crosse, 1861 to synonim prawidłowej nazwy Chicoreus strigatus (Reeve, 1849) 

gatunek: Murex crocatus Reeve, 1845 to synonim prawidłowej nazwy Chicoreus banksii (Sowerby, 1841).


(fot.3) Chicoreus aculeatus (Lamarck, 1822) Pamilacan island,Bohol,Phils, 40 mm,
 często oferowany jest pod błędną nazwą Chicoreus artemis. 

Podobnie sprawa wygląda z Chicoreus rossiteri, którego forma o opadających wyrostkach widoczna poniżej (fot.5), chętnie i błędnie opisywana jest jakChicoreus saltatrix.


(fot.4) Chicoreus rossiteri (Crosse, 1872) Balut Island Philippines, 40 mm


(fot.5) Chicoreus rossiteri Crosse, 1861 Philippines, 38 - 39 mm

Dwa kolejne zdjęcia to Chicoreus strigatus, jednak mniej typowe formy (fot.7) często oferowane są pod nazwą Chicoreus penchinati


(fot.6) Chicoreus strigatus (Reeve, 1849) Palawan Philippines, 30 mm



(fot.7) Chicoreus strigatus (Reeve, 1849) Palawan, Philippines, 41 mm


Synonim (gr. synōnymos = równoimienny) – wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu, lub na tyle zbliżone, że można nim zastąpić to drugie w odpowiednim kontekście (auto – samochód). Synonimia może dotyczyć konstrukcji składniowych (mówić wiersz – mówić wierszem), form morfologicznych (profesorowie – profesorzy) i leksemów. Tyle mówi semantyka i to też powód pewnego zamieszania.

W systematyce świata ożywionego synonim nie jest określeniem równoważnym. To kolejna nazwa gatunkowa nadana już wcześniej opisanemu gatunkowi przez innego autora. W wiekach ubiegłych (po Linneuszu) kontakt między naukowcami był mocno ograniczony. Publikacje naukowe ukazywały się w niewielkich nakładach i często były trudnodostępne. Dlatego krążyło wiele nazw nadanych przez różnych autorów dla tego samego gatunku. Naczelnym zadaniem Komitetu Nomenklatury Zoologicznej było właśnie posprzątanie w tej naukowej stajni Augiasza. Krok po kroku porządkowane są poszczególne grupy zwierząt i przywracane nazwy gatunkowe nadane po raz pierwszy przez naukowców. Jeśli w trakcie weryfikacji systematycznej przynależności zmieniono nazwę rodzajową na inną to nazwisko autora pierwszego określenia gatunku podaje się w nawiasie. W publikacjach naukowych zawsze po obowiązującej nazwie gatunkowej podaje się spotykane synonimy zebrane z całej dostępnej literatury. W dobie Internetu praca ta jest znacznie łatwiejsza i postępuje szybciej. Niestety wielu dystrybutorów muszli posiadając niepełną wiedzę systematyczną lub ze względów czysto marketingowych z uporem używa synonimów wprowadzając mniej wytrawnych zbieraczy na pole minowe. Cieszymy się, że mamy nowy gatunek tylko, czemu jest on taki podobny to innego gatunku w naszej kolekcji? 

Życzymy rozwagi w zakupie nowych okazów do kolekcji i dużej ostrożności w przyjmowaniu określenia nazwy gatunkowej stosowanej przez dystrybutora jako prawdy objawionej. My też mamy często wiele wątpliwości i rozterek. Z tego względu nasza baza w ViaNet Conchology podlega nieustannej weryfikacji. 

Jeśli mają Państwo jakieś wątpliwości, co do oznaczenia posiadanych okazów prosimy o fotografię a postaramy się pomóc. Mamy sporo najnowszej literatury i poświęcamy naszemu hobby po kilka godzin dziennie a oznaczanie trudnych przypadków to jak praca detektywistyczna – dająca wiele satysfakcji i gruntująca naszą wiedzę. Zainteresowanych prosimy o kontakt na adres: vianetconchology@wp.pl

Zapraszamy do dalszego przeglądu filipińskich rozkolców ...



(fot.8) Chicoreus orchidiflorus Shikama, 1972 Philippines, 25 mm



(fot.9) Chicoreus superbus Sow. 1841 Calituban island,Bohol,Philippines., 66 mm


(fot. 10) Chicoreus banksii (Sowerby, 1841) Pangutaran Island,Philippines, 56 mm

W przypadku tego gatunku o widocznym powyżej ubarwieniu stosuje się nazwę Chicoreus banksii f. crocatus Reeve, 1845
 


(fot.11) Chicomurex venustulus Rehder & Wilson, 1975 Aliguay island,Philippines., 49 mm



(fot.12) Chicomurex venustulus Rehder & Wilson, 1975 Philippines, 52 mm


(fot.13) Chicoreus trivialis A. Adams, 1854 Bohol Philippines, 45 mm


(fot.14) Chicomurex laciniatus Sowerby, 1841 Olango island,Cebu,Philippines., 54 mm



(fot.15) Chicoreus ramosus orange Young Linnaeus, 1758 

Olango island,Cebu,Philippines., 67 mm

Jaskrawe, pomarańczowe barwy przybiera niekiedy Chicoreus ramosus, jednak najczęściej dotyczy to okazów młodocianych, czasem nawet w pełni wykształconych jak na (fot. 16)



(fot.16) Chicoreus ramosus orange spines Linnaeus, 1758 Olango island,Cebu,Philippines., 146 mm



(fot.17) Hexaplex cichoreum Gmelin, 1791 Philippines Palawan, 98 mm

Nawet zwykle czarny, ciemną brązowy, pasiasty Hexaplex cichoreum potrafi wytworzyć oryginalną formę barwną o pomarańczowo zabarwionych wyrostkach.



(fot.18) Chicoreus saulii Sow. 1841 Calituban island,Bohol,Philippines., 72 - 57 mm



Dr. Sławomir Boroń & Artur Buczkowski

czwartek, 5 czerwca 2014

Cepaea nemoralis


Cepaea nemoralis Linnaeus, 1758  (Wsteżyk gajowy), Helicinae 

Wstężyk gajowy, ślimak gajowy (Cepaea nemoralis) – gatunek synantropijnego, roślinożernego ślimaka lądowego z rodziny ślimakowatych (Helicidae), jeden z bardziej pospolitych gatunków ślimaków i jeden z trzech wstężyków występujących w Polsce. Wszystkie prezentowane okazy ilustrujące zmienność ubarwienia pochodzą z rejonu Polski północno - wchodniej.

Zdjęcia Sławomir Boroń








wtorek, 3 czerwca 2014

Conus aulicus


Conus aulicus aulicus Linnaeus, 1758 
Palawan,Philippines, 106 mm

Conus aulicus imponujący w swych barwach i rozmiarach stożek prowincji Indopacyficznej. Standardowy rozmiar to 100 - 120 mm, natomiast przy dość powtarzalnym wzorze wyróżnia go cała gama odcieni. Bywa ona przyczynkiem do błędnego oznaczania form, szczególnie stabilnych przypisanych do konkretnego i zawężonego obszaru występowania. Za gatunek przewodni uznajemy Conus aulicus aulicus występujący przede wszystkim na Filipinach.


Conus aulicus aulicus Linnaeus, 1758 
Palawan,Philippines, 100 - 110 mm

Egzemplarze z Filipin wyróżnia często występująca barwa czerwona z wszelkimi jej odcieniami, jednak i tu trafiają się okazy prawie czarne oraz o bardzo nietypowym ubarwieniu, które jest efektem wpływu środowiska jak np. obecność tlenku żelaza lub innych związków chemicznych mających wpływ na barwę muszli.


Conus aulicus aulicus Linnaeus, 1758 Palawan,Philippines, 92 mm



Conus aulicus SPECIAL COLOR Linnaeus, C., 1758 
Wishing island Philippines., 108 mm


Częściej ubarwienia czarne, granatowe lub w podobnych odcieniach wyróżnia Conus aulicus aulicus z Tajlandii. W tym wypadku można przyjąć oznaczenie Conus aulicus aulicus f. Black, choć będąc stabilną formą nie doczekał się jeszcze oficjalnego taksonu.


Conus aulicus aulicus f. Black Linnaeus, 1758 
Soutwest Thailand, 98 - 110 mm

Inaczej ma się sprawa z ubarwieniem pomarańczowy opisanym jako Conus aulicus f. aurantia. Jako obszar występowania tej formy czasem wskazuje się Hawaje. Jest to błąd, przekłamanie lub brak rzetelnej informacji o pochodzeniu, gdyż Conus aulicus aulicus a tym bardziej jego formy w ogóle nie występują w wodach hawajskich. Taka klasyfikacja bywa niekiedy zabiegiem celowym by podnieść wartość muszli w obrocie handlowym sugerując, że jest to stożek endemiczny z Hawajów w domyśle rzadki. Faktem pozostaje, że ubarwienie pomarańczowe jest najrzadszym i samo w sobie wyznacza większość wartość muszli, jednak są to egzemplarze z Filipin.

Jak widać również i ja nie ustrzegłem się podobnego błędu ponieważ prezentowany poniżej stożek od lat widnieje na stronach ViaNet Conchology ze wskazaniem hawajskiej lokalizacji. Aby nieszczęść było mało został opisany jako Conus aulicus f. aurantia a po prawdzie może to być egzemplarz, którego pomarańczowa barwa jest efektem procesu fosylizacji a pochodzenie zostało błędnie wskazane przez kolekcjonera, od którego muszla został pozyskana.
Wszelkie wątpliwości na temat rzekomego występowania Conus aulicus f. aurantia na obszarze Hawajów rozwiewa najbardziej aktualne opracowanie o muszlach tego regionu - MIKE SEVERNS – SHELLS OH THE HAWAIIAN ISLANDS – CONCHBOOKS 2011,  tom I – THE SEA SHELLS, które wyklucza występowanie tego gatunku i wszelkich form na Hawajach.


Conus aulicus f. aurantia Dautzenberg 1937 
Hawaii, 84 mm  - okaz z błędnym oznaczeniem


Wątpliwości natomiast nie budzi ten okaz, wyraźnie wskazujący formę aurantia.

 Conus aulicus f. aurantia  Dautzenberg 1937 
Olango Island, Cebu Philippines., 107 mm


W basenie Oceanu Indyjskiego występuje rzadka forma Conus aulicus f. propenudus. Muszla o ubarwieniu zbliżonym do form filipińskich jednak o bardziej wrzecionowatym, wydłużonym kształcie oraz imponujących rozmiarach.



Conus aulicus f. propenudus Melvill 1900 
Indian Ocean., 150 mm (Image from Gene Mallory s Site)


Przegląd form zamyka widoczny poniżej Conus aulicus f. gracianus  z Madagaskaru.


Conus aulicus f. gracianus Da Motta & Blöcher 1982 
Madagascar., 60 mm (Image Paul Kersten)